NET ALAN DERİNLİĞİ (dof) NEDİR? ALAN DERİNLİĞİNİ HANGİ FAKTÖRLER ETKİLER?

Merhaba. Bu yazımda net alan derinliği konusundan bahsedeceğim. Net Alan Derinliği (ya da Alan Derinliği), fotoğrafta net çıkan alanlar şeklinde ifade edilebilir. Net çıkan mesafe büyükse alan derinliği fazladır. Net ya da keskin çıkacak mesafe az ise alan derinliği azdır (ya da sığ) denir.
Alan derinliği (dof) fotoğrafta  iki türlü kullanılabilir. Net alan derinliğinin az olması ve net alan derinliğinin fazla olması ayrı ayrı fotoğrafa estetik katar. Nerede hangisini kullanacağını bilmek yeterli.
Zaman zaman çektiğimiz fotoğrafların her yerinin net çıkmasını isteriz. Bu gibi durumlarda alan derinliğinin en üst düzeyde olması beklenir. Zaman zaman ise çektiğimiz objenin arka plandan tamamen ayrılmış olmasına arzu ederiz. Örneğin portre fotoğrafçılığında alanların derinliğinin kısmi yani az ölçüde olmasını isteriz. Her iki durum da fotoğraflarımızı güzelleştirir; estetik ve sanat katar. Alan derinliğini etkileyen faktörler nelerdir incelemeyelim:

Alan derinliği 4 ana faktöre bağlı olarak değişebilir. Bu  faktörler:

  1. Fotoğraf makinesinin sensör büyüklüğü
  2. Kullanılan lensin Odak uzaklığı
  3.  Objemizin makineye olan uzaklığı
  4.  Kullandığımız objektifin diyafram açıklığı

Şimdi bunları tek tek ele alıp inceleyelim

1. Kullandığımız fotoğraf makinesinin sensör büyüklüğü

Canon eos m6 aynasız fotoğraf makinesi APS-C (1.5 x çarpan)
Sony a7 aynasız fotoğraf makinesi Full Frame (1 x çarpan). Daha Büyük Sensör.

 

 

 

 

 

 

 

Sensörü büyük olan makinelerde diğer makinelere nazaran (aynı objektif ile) daha az(sığ) alan derinliği elde ederiz. Yani full frame makine ile bir aps-c sensörlü makine karşılaştırdığımızda, full frame makineler (büyük sensörlü makineler) arka planı daha fazla yok edecektir. Bu fiziksel bir kanundur. Sensör alanı ne kadar genişlerse arka plan o kadar fazla fluluğu artacaktır.

 

2. Kullanılan Objektifin Odak uzaklığı

Odak uzaklığı ne kadar artarsa alan derinliği o kadar azalacaktır. Tam tersi odak uzaklığı ne kadar az ise alan derinliği o kadar fazla olacaktır. Örneğin tele lensler ile daha sığ alan derinliği elde edilirken, geniş açı lenslerle daha fazla alan derinliği elde ederiz. Manzara çekimlerinde geniş açı lensler kullanılır. 14mm, 16mm gibi.  Bunun ilk sebebi daha fazla alanı kadrajlamaktır.  Ancak 2. sebebi ise geniş açı lensler alan derinliğini fazla olmasıdır. Dolayısıyla alan derinliği fazla olacağından kompozisyon içinde her yer daha net, daha seçik görülebilecektir. Bunun tam tersi olarak da portre çekimlerinde 16mm gibi alan odaklı Odak uzunluğu az olan lensler yerine 100 mm, 85 mm, 135 mm gibi alan derinliğini azaltacak odak uzaklığı uzun lensler kullanılır. Burada portre ön plana çıkartılır, arka taraf yok edilebildiği kadar yok edilir ve daha flu olması sağlanır.

28mm f2.8 ile çekilen fotoğrafta arka plan nispeten daha belirgindir. Net alan derinliği diğerlerine göre daha fazla.
45mm f2.8 ile çekilen fotoğrafta arka plan yavaş yavaş yok olmaktadır.
70mm f2.8 ile çekilen fotoğrafta arka plan nispeten yok olmuştur. En öndeki ağaç gövdesi daha ön plana çıkmıştır. Net alan derinliği diğerlerine göre sığ.

 

3. Objenin Makineye Olan Uzaklığı

Nesnemiz makineye ne kadar yakın ise alan derinliği o kadar sığ olacaktır. Objemiz ne kadar uzaksa alan derinliği o kadar çok olur.  Yakından çekilen nesnelerin net alan derinliği az iken (örneğin makro fotoğraflar) uzak çektiğimiz objelerin alan derinlikleri fazladır (örneğin manzara çekimleri).  Alan derinliğinin az olması en çok Makro fotoğrafçılıkta karşılaşan bir sorundur. Makro Fotoğrafçılıkta nesneyi büyütmek için objektif objeye o kadar çok yaklaşılır ki net alan derinliği, diyaframı kısmış olsanız dahi çok çok az olur. Bu da  objenin tamamen bütün hatlarıyla net olmamasını sağlayacaktır. Nesnenin tamamını net verebilmek için ise çoklu kadraj gibi farklı teknikler kullanılabilir.
Burada parantez açılması gereken bir durum daha vardır. Çektiğiniz objenin arka plana olan uzaklığı da çok önemlidir. Genellikle portre çekimlerinde arak planın olduğunda flu olması istenir.  Eğer objemizin arka plana olan uzaklığı çok fazla ise arka plan daha flu çıkacaktır.

200mm ile f4. mankenimiz ile makine arası yaklaşık 5metre. arka plan nerede ise seçilemeyecek kadar ölü. mankenimiz tamamen ön plana çıkmış.Net alan derinliği çok sığ.
200mm ile f4. mankenimiz ile makine arası yaklaşık 10 metre. arka plan seçilmeye başlanıyor ve kompozisyonumuzu etkileme başlıyor. Arka plandaki su birikintileri ve ağaçlar seçilebilmekte. Net alan derinliği diğer fotoğrafa göre artmış.

4. Objektifin Diyafram Açıklığı  

Alan derinliğini diyafram açıklığı ile de doğrudan alakalıdır. (Diyafram ile ilgili detaylı yazım için tıklayın) Net alan derinliğimizi arttırmak istiyorsak kısık bir diyafram kullanmamız gerekir. Bunun tam tersi olarak net alan derinliğini azaltmak istersek veya arka planı öldürmek istersek (yani daha flu çıkmasını istersek) daha açık bir değerli diyafram kullanmamız gerekir. Örneğin portre fotoğrafçılığında arka planın daha çok flu çıkması isteriz. Dolayısıyla arka planı flu yapmak için geniş diyaframlı lensler kullanırız. Örneğin 50 mm f1.4 ya da 85 mm 1,8 gibi. Bunun tam tersi manzara fotoğrafçılığında da her tarafını net çıkmasını yani alan derinliğimizin çok fazla olmasını arzu ederiz. Bunun için de kısık diyaframlar kullanmamız gerekir Örneğin f 11, f16 şeklinde.
Objektifimizin diyafram açıklığı ile alakalı şöyle bir de not ilave etmeliyim. Lenslerinizi en açık diyaframda ya da en kısık diyaframla kullanmamaya özen gösterelim. Çünkü en açık diyaframda ve en kapalı diyaframda lenslerin keskinlikleri azalacaktır ve bazı istenmeyen durumlar çıkabilir. Kaliteden taviz verebiliriz. Ancak bazı durumlarda mecbur kalırsak son çare olarak kullanmanızı öneririm.

Sony a7ii ve nikon 50mm f1.4 lensimizin f16 değerinde çekilmiş bir fotoğraf. Diyafram çok kısık olduğundan obje ve arka plan rahatlıkla seçilebiliyor. Net alan derinliği çok fazla.
Sony a7ii ve nikon 50mm f1.4 lensimizin f1.4 değerinde çekilmiş bir fotoğraf. Diyafram çok açık olduğundan objemizin 5cm arkası dahi flu olmuş. Net alan derinliği çok sığ.

Konumuzu birkaç dipnotla bitirelim:

*** Portre fotoğrafı çekmek için arka planın flu olması istenir ve  alan derinliğinin çok fazla olmaması gerekir. Bunun için uzun odaklı lensler ile Full Frame bir makine ve geniş açık diyaframa sahip olan lensler kullanmamız gerekir. Standart kit lenslerin en açık diyafram değerleri 55mm de f.5,6 dır ve portre çekimi için yeterli gelmez. Portremizi arka plandan ayırmak için yeterli değildir. Portre fotoğraftan keyif almak için 85m f1.8 gibi bir lens önerebilirim. Portre çekerken kişiye açık diyaframla çok fazla yaklaşmamakta da fayda vardır. Alan derinliği azalacağından yüzün bir kısmı flu çıkabilir. Gözler nettir ama burun yada kulaklar flu olabilir. Dikkatli olmak lazım; kaş yapayım derken göz çıkarabiliriz.

*** Makro fotoğrafı için portrenin tam tersi olabildiğince kısık diyafram ve odak uzaklığı küçük objektifler tercih edebilirsiniz. Fakat Odak uzaklığı küçük lensler ile Makro çekmek daha zordur. Objemizin dibine kadar girmeniz gerekir. Makro fotoğrafçılar daha çok canlı böcek çekimleri yaptıkları için nesneler o kadar yaklaşamazlar ve Odak uzaklığı hakkından feragat etmek zorunda kalırlar.  Yaklaşık 80-100-120 mm civarında bir Odak uzaklık kullanırlar ki objeden biraz daha uzakta çalışabilsinler. Aynı zaman da makro objektifle ile portrede çekilebilmektedir. Eğer makro objektif alacaksanız 100mm civarında f2.8 lensler tavsiye edebilirim.

100 mm macro objektif ile çekilmiş fotoğraf. diyafram f9 olamsına rağmen objemize çok yakın olduğumuzdan 2 cm arkası dahi flu çıkmakta. Net alan derinliği çok sığ.

*** Yine Manzara fotoğrafı çekilirken geniş açı bir lens, kısık diyafram kullanılır.  Manzara fotoğrafı için diyafram değerleri f8 F16 aralığını kullanmak idealidir. Manzara fotoğraf için de 16-35mm f4 lensler önerebilirim. Eğer geniş açı lensiniz yok ise fotoğraf makineniz ile panaromik fotoğraf çekebilirsiniz. Az önce de belirttiğim gibi lenslerinizi en kısık diyafram değerlerinde kalite düşeceğinden dolayı mecbur değilsek en kısık diyafram ve kullanmaktan kaçınmalıyız.

16mm f 8 ile çekilmiş fotoğraf. Odak uzaklığı küçük ve diyafram değerimiz yüksek olduğundan kadrajın her yeri seçilebiliyor.
100 mm ile f 8 de sonsuza yakın noktalar odaklandığından fotoğrafın her yeri seçilebilmekte. Net alan derinliği çok fazla.

 

Yazar: FatihA

Bir Cevap Yazın